अविरल यात्रामा कलाकार रायन

-- बसन्त महर्जन

आफूले ओसारेको भारीको ज्याला ऊ माग्दै थियो तर साहुजी भने ज्याला दिइहाल्न अन्कनाउँदै भोलिमात्र लिन हप्काउँदै थियो । दिनु पर्ने ज्याला जहिले दिए पनि साहुजीलाई केही फरक नपर्दैमा भरियालाई पनि त्यस्तै होला र - साँझको समय पनि थियो । यी दुइ पात्र को हुन्, कहाँका हुन् इत्यादी इतिवृत्तान्तको संक्षिप्त रुपमा यति नै यथेष्ट होला नेपाली हुन्, बस त्यत्ति र यसैले गर्दछ नेपाली समाजको प्रतिनिधित्व । त्यत्ति बेला बाटोमा हिड्दै गरेका रायनलाई त्यो घटनाले चसक्कै छोयो । हुन त उनी त्यत्ति बेला नै नाम कहलिएका कलाकार भइसकेका थिए तर भरियाको अनुहारमा आफूलाई देख्न पुग्यो र ठेलामात्रै ठेल्दाठेल्दै जुनी त गल्दैगल्दै बितिरहेको कटु अनुभव हुन पुग्यो । उही भरियामा चर्र्लुम्मै डुबेर गीत गुन्गुनाउन पुग्छन् । गाउँमा त सरकार थेन थेन यो शहरको बीच सडकमा पनि सरकार देखिन देखिन निमुखालाई न्याय दिने सरकार खोजी म हिडिरहेछु रोई बस्यो भने अझ सबले रुवाउने र चुपचाप सह्यो भने अझ पागलै तुल्याउने यथार्थबोध पनि उनीसित छ । यस्तो विसंगतिपर्ूण्ा परिवेशमा आँखा चिम्लेर, कान थुनेर र मुखमा दही जमाएर आफूलाई जनताका कलाकार भनाउनेहरु कहाँ बस्न सक्छन् र - केही साथीहरुलाई साथमा लिएर कलाकार रायन गाउँ गाउँमा र शहर शहरमा जनताका घरदैलोमा उनीहरुकै गीतहरु घन्काउँदै हिड्न थाले । उनको यो यात्रा अविरल छ । र भन्छन् जनताका गीत गाउँदै हिड्दा मलाई अपार आनन्द आउँछ ।विक्रम सम्वत २०००मा जन्मेका कलाकाार रायनले २०३०सालपछि मात्रै जनताका गीत गाउन थालेका हुन् । यसअघि राल्फा नाउँको एक जमातमा संलग्न भएर व्रि्रोहका गीतहरु गाएका रायनले उद्देश्यमूलक गीत गाउनु पर्छ भनेर गरीव जनताका दुःख र उनीहरुको मुक्तिका गीत गाउन थाले, वेदना सांस्कृतिक परिवार गठन गरेर र त्यसलाई तत्कालिन नेकपा -चौथो महाधिवेशन ) सँग आबद्ध गराएर । उनी भन्छन् मुक्तिकै लागि हिड्ने हो भने यसरी नहिडी के गर्ने- त्यसपछि अन्य पार्टर्ीीले पनि आआफ्नो सांगीतिक समूह बनाउन थाले । निरंकुश पंचायती व्यवस्थाको त्यो कालरात्रीमा सबै पार्टर्ीी प्रतिवन्धित थियो र जनतासम्म पुग्न पार्टर्ीीलाई संगीत नै भरपर्दो माध्यम हुन गयो । रायनको गीतले मान्छेहरुलाई प्रभावमा पार्दै लग्यो । २०३०सालपछाडि पार्टर्ीीे हैसियत संगीतको मााध्यमबाट हुन थोको विचार उनको छ । उनका गीतहरुमा आफ्ना दुःखहरु सुनेर मान्छेहरु रुनमात्रै थालेनन्, आँखा खेालेपछि मुक्तिका लागि हिड्नेहरु पनि देखा पयो । संगीतबाटै पे्ररित भएर होला सक्रिय राजनीति गरिरहेकाहरु पनि छन् । उनी सन्तोषको श्वास फेर्दै भन्छन् संगीतको प्रभाव देखेर आफूले पनि यहाँ केही गरेको अनुभव भएको छ । कलाकार रायनले थुप्रै गीतको लेखन, गायन र संगीतलाई साथसाथ लानु भयो । गीति नाटकहरु सिम्मा र कहाली का लेखक तथा संगीतकारका रुपमा पनि विशेष रुपले चर्चित रायनलाई जनपक्षीय गीत संगीन क्षेत्रमा नेतृत्वकर्ताकै रुपमा पनि लिइन्छ । उनी पछिका कलाकारहरु रायनलाई आफ्नो प्रेरणा भएको बताउँछन् । उनीहरुका रायन दाइ को यो सांगीतिक यात्रा नेपालको लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ । तर उनले हालसम्म मंचमा एकल गायन भने प्रस्तुत गरेका छैनन् । यस क्ष्ेत्रका मान्छैहरु उत्साहित छन् एक सांगीतिक प्रस्तुति गराउन । त्यो प्रस्तुतिलाई मिल्दो नाम पनि दिइएको छ अविरल यात्रा । जनताका घरदैलामा आवश्यक पर्ने रायनलाई वैशाख ९ गते काठमाडौं को प्रज्ञा भवनमा अविरल यात्रामा प्रस्तुत गरिंदा अन्य गायक र उनमा कै नै फरक रहला र - उठ्न सक्ने एउटा प्रश्न हो । यस कार्यक्रमका लागि नेपाली कला साहित्य र स.गीत क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तिहरुसमेत को सहभागिता रहेको आयोजक समितिका संयोजक एवं वरिष्ठ नृत्य निर्देशक हरिकृष्ण दर्शनधारी भन्छन् रायनले जीवनभर गाएका जनगीतहरुको प्रतिनिधि गीत एकै ठाउँमा स्ुन्न पाइने यो एउटा सुवर्ण्र्ाावसर हो भने एउटा एफ एम रेडियोबाट यसको प्रत्यक्ष प्रसारण पनि भइरहेको हुन्छ । यसरी नै कार्यक्रम देखाएर उठेको पैसा व्यत्तिगत रुपमा पाँच पैसा पनि खर्च गरिंदैन, यही क्षेत्रमा लगानी गर्न कोषको स्थापजना गर्न लागेका छौं । आफ्नो परिवेश अलि फराकिलो हुँदैमा आफ्नो विगत विर्सनेहरुमा कलाकार रायन पर्दैन । गरीव जनता र उनीहरुसँग बिताएका समयहरु को सम्झना उनलाई ताजै छ । ताजै छ उनी जन्मेको र हर्ुर्केको ठाउँ र त गाउँछन् –
जहाँबाट शुरुभयो मेरो जीवन गंगा
कसरी म विर्सन्छ तिमीलाई ओखलढुंगा